همه چیز درباره درجه حفاظت (IP Code) تجهیزات پیجینگ در فضای باز و صنایع سخت “زره‌پوش‌های ارتباطی”

اهمیت درجه حفاظت IP در انتخاب تجهیزات پیجینگ صنعتی

وقتی قرار است برای محیطی مثل کارخانه، فضای باز یا سوله‌ای مرطوب تجهیزات پیجینگ انتخاب کنید، شاید در ابتدا فقط به برند دستگاه توجه کنید؛ اما نکته‌ای که باید بدانید، آشنایی با درجه حفاظت IP تجهیزات پیجینگ است تا بدانید آن دستگاه چقدر در برابر آب، گردوغبار و شرایط سخت محیطی مقاوم است. در ادامه، با مفهوم هر درجه IP آشنا می‌شوید و یاد می‌گیرید چگونه بهترین گزینه را متناسب با نیاز خود انتخاب کنید تا از هزینه‌های اضافی و خرابی زود هنگام دستگاه جلوگیری کنید. با ما همراه باشید.

خلاصه تصمیم سریع (TL;DR) برای انتخاب IP در پیجینگ صنعتی

• اگر فضای باز + باران/گردوغبار دارید: حداقل IP65؛ در مناطق بادخیز/باران مورب، IP66.
• محیط‌های پرگردوغبار یا شست‌وشوی دوره‌ای: IP66 یا IP67 (به‌ویژه برای هورن/شیپوری outdoor).
• غوطه‌وری یا پاشش پرفشار داغ (کارواش/صنایع غذایی): به‌جای IEC 60529، به IPx9K (ISO 20653) دقت کنید.
• رک/اتاق کنترل: IP20–IP30 کافی است؛ اما تهویه و فیلتر گردوغبار مهم‌اند.
• IP فقط آب/گردوغبار را می‌سنجد؛ برای ضربه، UV، خوردگی و انفجارپذیری باید شاخص‌های مکمل را ببینید (در بلوک‌های بعدی).

تفسیر کامل کدهای استاندارد حفاظت IP (Ingress Protection)

کد IP یا Ingress Protection، یک استاندارد جهانی است که میزان مقاومت تجهیزات الکترونیکی در برابر نفوذ اجسام جامد و مایعات را نشان می‌دهد. این کد معمولاً شامل دو عدد است؛ عدد اول میزان حفاظت در برابر اجسام جامد مثل گردوغبار را نشان می‌دهد و عدد دوم نشان‌دهنده سطح مقاومت در برابر آب است.

تفسیر هر کدام از اعداد در جدول زیر بیان شده‌است:

برای مثال، با توجه به جدول بالا، اگر روی دستگاهی عبارت IP65 نوشته شده باشد، عدد ۶ نشان می‌دهد که دستگاه در برابر گردوغبار کاملاً محافظت‌شده است، و عدد ۵ نشان می‌دهد که در برابر پاشش شدید آب نیز مقاوم است.

دقت‌های تخصصی در تفسیر عدد دوم IP

• IPx5: جت آب از هر جهت با نازل استاندارد.
• IPx6: جت آب پرفشار.
• IPx7: غوطه‌وری موقت (معمولاً تا ~1m/30min—شرایط دقیق را دیتاشیت مشخص می‌کند).
• IPx8: غوطه‌وری طولانی/عمیق (شرایط را سازنده تعیین می‌کند).
• IPx9K (ISO 20653): پاشش بسیار پرفشار و داغ؛ توجه کنید 9K در IEC 60529 نیست و در استاندارد خودرویی/صنعتی ISO 20653 تعریف شده است.

نکاتی که IEC 60529 پوشش نمی‌دهد (اما برای پیجینگ حیاتی‌اند)

کد IP صرفاً درباره‌ی نفوذ آب و گردوغبار حرف می‌زند. برای دوام واقعی سیستم پیجینگ، به این شاخص‌ها هم توجه کنید:

• IK Rating (IEC 62262): مقاومت در برابر ضربه مکانیکی (مثلاً IK08/IK10 برای Outdoor).
• UV و دمای کاری: برای فضای باز، پایداری رنگ و متریال در برابر آفتاب و گرما/سرما حیاتی است.
• Salt Fog/Corrosion (ASTM B117): اگر محیط دریایی/نمک‌زا دارید.
• ATEX/IECEx: برای محیط‌های دارای گاز/گرد قابل انفجار.
• NEMA Enclosure: در پروژه‌های آمریکایی برای هم‌ترازی با IP.

IP بالا به‌تنهایی کافی نیست؛ IP مناسب + شاخص‌های مکمل انتخاب درست را می‌سازد.

حروف اضافه در کد IP چه معنی دارند؟

گاهی اوقات ممکن است دیده‌باشید که بعد از کد IP، یک حرف نیز وجود دارد مثل IP65W یا IPX6K. این حروف، اطلاعات تکمیلی درباره شرایط عملکرد خاص تجهیزات ارائه می‌دهند. در جدول زیر پرکاربردترین حروف و معنای آن‌ها آورده شده‌است:

به‌عنوان‌مثال، کد IP65W نشان می‌دهد که دستگاه در برابر گردوغبار و پاشش آب از هر جهت مقاوم است و همچنین برای استفاده در فضای باز طراحی شده است. این ویژگی باعث می‌شود در محیط‌هایی مثل سکوهای نفتی، معادن یا سوله‌های صنعتی که با گردوغبار، باران و شرایط ناپایدار محیطی مواجه هستند، عملکرد قابل‌اعتمادی داشته باشد.

درباره K و W و سایر پسوندها

• W / M / S در چارچوب IEC 60529 به‌عنوان نشانه‌های تکمیلی دیده می‌شوند (شرایط آزمون/کاربری).
• K / 6K / 9K متعلق به ISO 20653 (عمدتاً حوزه خودرویی و پاشش پرفشار داغ) است و خارج از IEC 60529 محسوب می‌شود.
• برخی حروف دیگر (مثل H / F) معمولاً نشانه‌گذاری سازنده/صنعت هستند؛ هنگام خرید، دیتاشیت و گزارش آزمون را بررسی کنید.

چگونه درجه IP مناسب محیط موردنظر خود را انتخاب کنیم؟

انتخاب درجه IP مناسب، خیلی به شرایط محیطی بستگی دارد. مثلاً در فضای باز شهری، برای اینکه دستگاه در برابر باران و گردوغبار محافظت مناسب را داشته باشد، درجه‌های IP65 یا IP66 معمولاً کافی هستند؛ اما در صنایع نفت و گاز یا معادن، که گردوغبار شدید و رطوبت بالا وجود دارد، تجهیزات با درجه‌های IP67 یا IP68 بیشتر توصیه می‌شوند.

البته در زمان انتخاب تجهیزات برای هر صنعتی، باید به نکاتی فراتر از کد IP مثل مقاومت در برابر خوردگی، لرزش یا دمای بالا نیز توجه کنید. این موارد معمولاً در کد IP پوشش داده نمی‌شوند و برای اطمینان از عملکرد مناسب، ممکن است نیاز به استانداردها یا گواهی‌نامه‌های تخصصی دیگر داشته باشید.

انتخاب IP بر اساس نوع بلندگو و محل نصب

اشتباهات رایج در تفسیر کدهای IP

درک درست کدهای IP برای انتخاب تجهیزات پیجینگ بسیار ضروری است؛ اما بعضی اشتباهات رایج باعث انتخاب نادرست و هزینه‌های اضافه می‌شود. در ادامه به ۳ اشتباه رایج اشاره شده است:

1. خیلی از افراد تصور می‌کنند عدد دوم اگر بالاتر باشد به‌معنای بهتر بودن دستگاه است. درصورتی‌که به محیط بستگی دارد. برای مثال، در محیط‌هایی که دستگاه فقط در معرض پاشش آب است، IP66 کافی است و انتخاب IP68 که برای غوطه‌ور شدن در آب مناسب است، هزینه اضافی دارد.
2. خیلی از افراد از اهمیت عدد اول که نشان‌دهنده مقاومت در برابر گردوغبار است، غافل می‌شوند. در صنایع پرگردوغبار، عدد اول اهمیت زیادی دارد.
3. اعتماد به برچسب‌های تقلبی یا بدون گواهی معتبر

با انجام ندادن این اشتباهات، می‌توانید یک خرید مناسب براساس محیط صنعتی موردنظر خود داشته‌باشید.

سه ترفند اجرایی که IP را در عمل حفظ می‌کنند

• جهت نصب و درزگیر: حتی IP66 اگر نادرست نصب شود، آب می‌گیرد؛ Drip Loop کابل، زهکش و وِنت را رعایت کنید.
• سازگاری اجزا: جعبه IP66 + گلند IP44 ⇒ کل سیستم عملاً IP44 می‌شود. همه اجزا هم‌سطح انتخاب شوند.
• واشرها و سرویس دوره‌ای: واشرهای لاستیکی با UV/گرما پیر می‌شوند؛ برنامه تعویض سالانه بگذارید.

چگونه از اصل بودن درجه IP مطمئن شویم؟

برای اطمینان از اصل بودن درجه حفاظت IP تجهیزات پیجینگ، حتماً مدارک رسمی مثل گواهی‌نامه‌ها و استاندارد بین‌المللی مثل IEC یا EN را از فروشنده بخواهید و مشخصات فنی دستگاه را در وب‌سایت رسمی آن برند بررسی کنید. قیمت خیلی پایین یا برچسب‌های بی‌کیفیت نیز می‌توانند نشانه‌هایی از تقلبی بودن کالا باشند. رعایت این نکات ساده، ریسک خرید تجهیزات نامعتبر را تا حد زیادی کم می‌کند.

چه مدارکی اصالت IP را ثابت می‌کند؟

• گزارش آزمون IEC 60529 از آزمایشگاه معتبر (شماره/تاریخ/شرایط تست).
• Data Sheet با شرایط آزمون (دبی آب، فاصله نازل، زمان).
• Declaration of Conformity امضا شده.
• اگر IPx9K ادعا شده، ISO 20653 را هم ببینید.
• اسناد باید با مدل دقیقِ محصول هم‌خوان باشند، نه صرفاً خانواده محصول.

راهنمای انتخاب درجه حفاظت IP متناسب با شرایط محیطی

انتخاب درست درجه حفاظت IP تجهیزات پیجینگ براساس شرایط محیطی، باعث عملکرد پایدار و طولانی‌مدت دستگاه‌ها می‌شود. تفسیر دقیق کدهای IP به شما کمک می‌کند تجهیزات مناسب را با صرف هزینه معقول انتخاب کنید. توجه به اصالت مدارک و ویژگی‌های خاص محیط، از هزینه‌های اضافی و خرابی‌های زودهنگام جلوگیری می‌کند.

IP مناسب یعنی هم‌ترازی با محیط واقعی + نصب صحیح + اجزای هم‌سطح. اگر محیط‌تان شست‌وشوی پرفشار داغ دارد، IPx9K (ISO 20653) معیار درست‌تر است. در فضای باز، UV/IK را جدی بگیرید. در نهایت، حتماً گزارش آزمون معتبر بخواهید تا ریسک خرید کاهش یابد.

سوالات متداول

آیا درجه IP دستگاه روی کیفیت صدا تاثیر دارد؟

خیر، درجه IP فقط مربوط به حفاظت فیزیکی است و کیفیت صدا را تغییر نمی‌دهد.

آیا می‌توان درجه IP تجهیزات را خودمان تست کنیم؟

خیر، تست استاندارد IP نیازمند تجهیزات تخصصی آزمایشگاهی است.

اگر محیط کار تغییر کند، دستگاه‌ها را نیز باید تعویض کنیم؟

تنها در صورت تغییر شرایط محیطی که به درجه حفاظت بالاتر یا متفاوتی نیاز داشته باشد، ممکن است نیاز به تعویض تجهیزات باشد.

تفاوت IP با NEMA چیه و کدوم‌ رو ملاک بگیرم؟

IP (استاندارد IEC 60529) نفوذ آب و گردوغبار رو می‌سنجه؛ NEMA (عموماً در آمریکا) علاوه بر نفوذ، گاهی به خوردگی، یخ‌زدگی و شرایط خاص هم اشاره می‌کند. اگر دیتاشیت دستگاه‌ت بر پایه IECه، IP ملاک اصلی باشه؛ در پروژه‌های آمریکایی می‌تونی جدول‌های تطبیق تقریبی IP↔NEMA رو هم بررسی کنی، اما همیشه به گزارش آزمون همان استاندارد تکیه کن.

آیا IPx9K همون IP69 تو IEC هست؟

بله. IPx9K مربوط به ISO 20653 (پاشش بسیار پرفشارِ داغ، بیشتر حوزه خودرویی/صنعتی) است؛ در IEC 60529 عدد 9K نداریم. اگر شست‌وشوی پرفشار داغ داری (مثل صنایع غذایی/کارواش)، دنبال IPx9K (ISO 20653) باش، نه IP69 بر پایه IEC.

چرا با اینکه دستگاه IP66 داره، آب داخلش میره؟

معمولاً مشکل از نصب و زنجیره‌ی قطعاته: جهت‌گیری نادرست، نبودن Drip Loop در کابل، گلند/واشر کم‌کیفیت یا ناهم‌سطح با IP جعبه. IP یک سیستمه؛ اگر یک قطعه پایین‌تر انتخاب شود، کل IP افت می‌کند. راه‌حل: گلند و متعلقات هم‌سطح IP، نصب صحیح و سرویس دوره‌ای واشرها.

برای محیط پرنمک/ساحلی، فقط IP بالا کافی است؟

خیر. IP فقط نفوذ آب/گردوغبار را می‌سنجد. برای سواحل و محیط‌های نمکی، آزمون خوردگی (Salt Fog مثل ASTM B117) و متریال مقاوم به خوردگی اهمیت دارد. اگر فضای باز هم هست، UV و IK را هم بررسی کن تا رنگ و بدنه در بلندمدت آسیب نبینند.

چطور اصالت «IP» را قبل از خرید تایید کنم؟

صرف برچسب کافی نیست. گزارش آزمون IEC 60529 از آزمایشگاه معتبر (با شماره/تاریخ/شرایط تست)، Data Sheet شامل جزییات آزمون (دبی آب، فاصله نازل، زمان)، و Declaration of Conformity را بخواه. اگر IPx9K ادعا شده، حتماً گزارش ISO 20653 هم ضمیمه باشد و با مدل دقیق دستگاه جور دربیاید.